१४ फागुन, लिवाङ (रोल्पा) । रोल्पा सदरमुकाममा सीमित छन् ठूला भवनहरू । यीमध्ये एक हो नेपाली कांग्रेस रोल्पाको कार्यालय ।
वडा नं. ४ मा करिब दुई रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको यही कार्यालयबाट कांग्रेस रोल्पाले आफ्ना गतिविधि सञ्चालन गर्छ । कार्यालयमा छन् दुई सय जनाभन्दा बढी अट्ने कार्यक्रम हल, जिल्ला समितिको बैठक कक्ष, पुस्तकालयसँगै छ भातृ संस्थाहरूका लागि छुट्टाछुट्टै कक्षहरू पनि ।
२०७३ सालतिर तत्कालीन जिल्ला सभापति अमरसिंह पुनले पार्टीको व्यवस्थित जिल्ला मुख्यालय बनाउने कामको पहलकदमी लिएका थिए । ४ करोड लागतमा बनेको चार तले भवनका तेस्रो र चौथो तलाको ‘फिनिसिङ’ भने बाँकी नै छ ।
तेस्रो तलामा अतिथि कक्ष र चौथोमा पार्टी सभापतिका लागि निवास बनाउने परिकल्पना गरेर निर्माण कार्य भइरहेको लुम्बिनी कांग्रेसको सभापति रहेका अमर पुन बताउँछन् ।
रोल्पा कांग्रेसको लिवाङस्थित यो कार्यालयले उठेको मनोबललाई संकेत गर्छ ।
पार्टी सदस्य र संरचना बढाइरहेको कांग्रेस
सशस्त्र युद्धको समय रोल्पा कांग्रेसका लागि सर्वाधिक प्रतिकूल अवस्था थियो । कांग्रेस नेता कार्यकर्ता गाउँ बस्ने अवस्था थिएन । त्यो समय रोल्पा कांग्रेसले आफ्ना १२२ नेता कार्यकर्ता गुमाएको थियो ।
संगठित भएकै आधारमा माओवादीको निशानामा पर्ने भयले कांग्रेसमा आबद्धता त्याग्नेको संख्या उल्लेख्य थियो । शान्तिप्रक्रिया सुरु भएसँगै ब्युँतन थालेको रोल्पा कांग्रेसका मृतप्रायः संगठनमा आबद्ध क्रियाशील सदस्यको संख्या अहिले चार हजार ६ सय नाघिसकेको छ ।
अहिले रोल्पाका सबै (७२) वडामै कांग्रेस संगठन विस्तार भएको छ । कांग्रेसको संगठन सबै वडा (जिल्लाभर कूल ७२ वडा) मा बनेको छ । संघ र प्रदेशमा नतिजा आफ्नो पक्षमा पार्न नसकेको कांग्रेसले पालिकामा भने शक्ति बढाउँदै लगेको छ ।
गत स्थानीय तहको निर्वाचनमा १० पालिकामध्ये रुन्टीगढी र सुकीदह पालिकामा अध्यक्ष र उपाध्यक्षमा जित हात पारेको छ ।
सुकिदहमा अध्यक्ष र उपाध्यक्ष सहित पाँच वडा जिताएका ७० वर्षीय पूर्व कर्मचारी मीनबहादुर खड्का पार्टी सभापतिको भूमिका छन् । २०७४ र २०७९ सालको स्थानीय तहको नजिताले पनि उक्त पालिकामा कांग्रेसको शक्ति बढिरहेको स्पष्ट हुन्छ ।
सुकिदहमा २०७४ सालमा एउटा वडामात्रै जितेको कांग्रेसले गत चुनावमा भने अध्यक्ष, उपाध्यक्षसहित पाँच वडाध्यक्षमा जित निकालेको छ । युद्धकालीन समयमा शरणार्थीको जस्तो जीवन बिताएको स्मरण गर्दै कांग्रेस सुकिदहका सभापति खड्का भन्छन्, ‘अहिले त कांग्रेसको अवस्था एकदमै राम्रो छ, हामी अझै विस्तारित हुन्छौं ।’
रोल्पामा माओवादी केन्द्र पहिलो दल हो भने कांग्रेस दोस्रो । २०६४ सालयता भएका निर्वाचनमा कांग्रेसका उम्मेदवारले मतान्तर निरन्तर घटाउँदै लगेका छन् ।
माओवादीसँग विवादै विवाद
प्रतिस्पर्धी दुई दल बीचमा बेलाबेला विवाद भइरहन्छ । कांग्रेस जिल्ला नेताहरूका अनुसार पालिकाको नामबारे विवाद अझै कायम छ ।
२०७४ सालमा सुकिदह गाउँपालिकाको नाम परिवर्तन गरेर माओवादीले गंगादेव बनाउने निर्णय गरेको थियो । युद्धको क्रममा माओवादीका तर्फबाट ज्यान गुमाएका गंगा र देवको नाममा पालिकाको नाम राखिएको थियो ।
अहिले स्थानीय सत्ता चलाउने जिम्मा पाएपछि कांग्रेसले पालिकाको नाम उल्ट्याइदिएको छ । तल्लो तहबाट आएका सिफारिसका आधारमा संघीय सरकारले गंगादेव गाउँपालिकाको नाम परिवर्तन गरी सुकिदह नै कायम गरेको छ । अहिले नाम परिवर्तनको यो विवाद अदालत पुगेको छ ।
उक्त पालिकामा कांग्रेसबाट जितेका अध्यक्ष हरिबहादुर पुन लुम्बिनी सभापति अमरसिंह पुनका भाइ हुन् । ११ फागुनमा रोल्पा पुगेका महामन्त्री गगन थापाले भने, ‘परिवारका सदस्यका नाममा गाउँपालिकाको नाम राख्ने अभ्यास कांग्रेसलाई स्वीकार्य हुन्न ।’
केन्द्रलाई लाग्छ– रोल्पामा कांग्रेस छ र ?
कांग्रेस विभाजित हुँदा नेपाली कांग्रेस प्रजातान्त्रिकबाट भीमकुमारी बुढा केन्द्रीय सदस्य भएबाहेक रोल्पाबाट केन्द्रीय तहमा पुग्ने नेता छैनन् । १४औँ महाधिवेशनमा रोल्पाका मनोजमणि आचार्यले केन्द्रीय सदस्यमा उम्मेदवारी दिए पनि निर्वाचित हुन सकेनन् ।
पूर्व सांसद आचार्यको बुझाइमा रोल्पामा कांग्रेस छ भन्ने महसुस पार्टी केन्द्रले नै गर्न सकेको छैन ।
माओवादीको उद्गम थलोको परिचय बनाएको थवाङमा कांग्रेस बिस्तार गर्न खटिरहेका स्थानीय नेता कार्यकर्ता केन्द्रसँग रुष्ट देखिए । माओवादीको दबदबा रहेको थवाङका कांग्रेस सभापति खरिलाल डाँगीसँग गुनासोसँगै असन्तुष्टि पनि व्यक्त गरे ।
थवाङमा कांग्रेस छ र यहाँ कांग्रेस बन्न कति मुस्किल छ भनेर केन्द्रीय नेताहरूले नै बुझ्न नसकेको उनको गुनासो छ । कांग्रेसका कारणले थवाङमा विकास निर्माणका यी-यी काम भए भनेर देखाउन सकिने अवस्था पनि नरहेको उनले सुनाए ।
‘केन्द्रका हाम्रा नेताले माखो नमार्ने रहेछन् । २/३ किलोमिटर बाटो खन्न पैसा मागेको, अहँ केही गरेनन्’ डाँगीले भने, ‘थवाङमा ५० रूपैयाँको काम पनि हाम्रा नेताले गरेका छैनन् ।’
जनप्रतिनिधि र पार्टीबीच समन्वय नभएको गुनासो केन्द्रदेखि वडा तहसम्मका कांग्रेस पंक्तिभित्र छलफल हुन्छ । जनप्रतिनिधि भइसकेपछि पार्टीको सुझाव र परामर्श बेवास्ता गर्ने गरेको अधिकांश नेता कार्यकर्ता गुनासो गर्छन् ।
अर्कोतर्फ, जनप्रतिनिधि सबैको हुनुपर्ने र सीमित स्रोत साधनबाट असीमित काम गर्नुपर्ने बाध्यता पार्टी पंक्तिले नबुझेको जनप्रतिनिहरू गुनासो गर्छन् ।
कांग्रेसले पार्टी र जनप्रतिनिधिबीच सम्बन्ध सुधार्न संयन्त्र नै बनाउने निर्णय गरेको छ ।
कांग्रेस सुकिदह सभापति खड्का रोल्पामा भने पार्टी र जनप्रतिनिधि अविश्वासको वातावरण नभएको सुनाउँछन् । उनको केन्द्रीय नेताहरूलाई आग्रह छ, ‘माथिका नेताहरूले रोल्पामा त कांग्रेस छैन जस्तो भावना राखिदिनु हुन्छ । कुनै भेटघाट गर्नुहुन्न् । पार्टीका माथिका नेताहरू गुट उपगुट भएर नआइदिए हुने थियो ।’
एकपक्षीय ढंगले काम गर्ने माओवादी आर्थिक अनियमिततामा पनि मुछिँदै गएकाले मत गुमाइरहेको रोल्पा कांग्रेसको विश्लेषण छ ।
केन्द्रले बेवास्ता गरिरहेको गुनासोका बीच रोल्पा कांग्रेसले महामन्त्री गगन थापालाई निम्त्याएर ११ फागुनमा दोस्रो जिल्ला सम्मेलन तथा सभा गरेको छ । १५ वर्षपछि रोल्पा पुगेका महामन्त्री थापाले सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै पार्टीभित्रको गुट अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे ।
रोल्पामा संगठन गर्न कठिनाइ रहेको आफूले बुझेको भन्दै उनले कार्यकर्तालाई ढाडस दिए । ‘आफन्त, सम्पत्ति र घरबार गुमाउनुभएको छ,’ उनले भने, ‘तैपनि रत्तिभर विचलित नभई टिकाउनुभएको छ । तपाईंहरूलाई म कोटी कोटी नमन गर्न चाहन्छु ।’
‘माओवादीलाई उपभोक्ता समितिको बल’
युद्धकालीन संरचना र शक्तिको बलमा माओवादी केन्द्र रोल्पामा पहिलो दल बनिरहेको छ । सशस्त्र द्वन्द्वको १० वर्षे अवधिमा अन्य दलहरू संगठन निर्माणमा क्रियाशील हुन सकेनन् । त्यही बेलाको ब्याज माओवादीले अहिले पनि प्राप्त गरिरहेको पूर्व सांसद लेखनाथ आचार्य बताउँछन् ।
एकपक्षीय ढंगले काम गर्ने माओवादी आर्थिक अनियमिततामा पनि मुछिँदै गएकाले मत गुमाइरहेको रोल्पा कांग्रेसको विश्लेषण छ ।
२०५६ सालमा रोल्पाबाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा निर्वाचित आचार्य माओवादीको डर धम्की अहिले पनि कायम रहेको दाबी गर्छन् । माओवादीमा युद्धकालीन धङ्धङ्गी कायम हुँदा कांग्रेसको मनोबल बढ्न नसकेको आचार्य सुनाउँछन् ।
रोल्पामा माओवादीले उपभोक्ता समिति मार्फत आफ्नो बर्चश्व कायम राखिरहेको कांग्रेस नेताहरूको बुझाइ छ । विकास आयोजनामा उपभोक्ता समिति बनाउनुपर्ने र त्यसमा माओवादीका स्थानीय नेता कार्यकर्ताले पकड जमाइरहेको आचार्यले बताए ।
माओवादीका स्थानीय नेताहरू आर्थिक अनियमिततामा अभ्यस्त रहेकाले उनीहरू उपभोक्ता समिति छाड्न नमानिरहेको आचार्यको आरोप छ । ‘उपभोक्ता समितिमा बस्न नपाउने हो भने अहिले माओवादीमा रहेका ९० प्रतिशतले दल बदल्छन्,’ उनले भने ।
युद्धकालमा माओवादीले देखाएको सपना र अहिलेको व्यवहारमा आकाश जमिनको फरक रहेको कांग्रेसको बुझाइ छ ।
कांग्रेस माडीका सभापति नवराज डाँगी माओवादीको युद्धकालीन प्रतिबद्धता र अहिलेको व्यवहार ठिक उल्टो रहेको जिकिर गर्छन् । डाँगीका अनुसार माओवादीप्रति जनताको मत घट्दै जानुमा शहीद मार्ग पनि हो । २०७०/७१ सालमै कालोपत्रे हुनुपर्ने सडक निर्माण अलपत्र पर्दा रोल्पाली जनताले अत्यधिक सास्ती बेहोरिरहेको उनले सुनाए ।
‘राज्यले पानी बगाए जसरी पैसा लगाएको छ तर, बाटो अलपत्र छ’ डाँगीले प्रश्न गरे, ‘अनि माओवादीप्रति कसरी जनमत बढ्छ त ?’
घोराही–नुवागाउँ–तिला–घर्तीगाउँ–थवाङ–मैकोटसम्मको सडकलाई शहीद मार्ग नामाकरण गरिएको छ । यो सडकको निर्माण आर्थिक वर्ष २०६४/०६५ देखि सुरु भएको थियो ।
कांग्रेस र माओवादी विवाद कार्यपालिका बैठकमा समेत देखिने गरेको छ । कार्यपालिकामा माओवादीको बहुमत हुँदा कांग्रेसका अधिकांश प्रस्ताव अस्वीकृत हुन्छ । यसले दुई दलबीचको दूरी थप बढिरहेको जिल्ला तहका नेताहरू बताउँछन् ।
माडी गाउँपालिका सचिव दीपेन्द्र डीसी माओवादीले कार्यपालिकामा एकलौटी निर्णय गर्ने गरेको सुनाउँछन् । माडी पालिकाकै वडा सदस्य समेत रहेका डीसी भन्छन्, ‘कार्यपालिकामा उनीहरूले लगेको प्रस्ताव निर्णय हुन्छ । हाम्रो चाहनाअनुसार निर्णय गराउनु त कल्पना बाहिरको कुरा हो । माओवादीहरू हाम्रो प्रस्ताव सुन्नै नचाहेपछि गाउँसभा नै बहिष्कार गर्नुपर्ने अवस्था बन्छ ।’
