-स्वयम्भुनाथ कार्की
राष्ट्रवादको परिभाषा भनेको राष्ट्रलाई माया गर्नु, राष्ट्रको निमित्त काम गर्नु हो । देश भुगोलले बन्छ भने राष्ट्र भुगोलले मात्र बन्दैन । कुनै देश राष्ट्र हुन त्यहाँ जनता हुनु पर्दछ, ती जनतालाई एक सुत्रमा जोडने भावना नभए राष्ट्रको आकार मात्र हैन कल्पनासम्म पनि असंभव छ । यो भावनाको श्रोत भनेको परंपरा संस्कृति, रितिरिवाज हुन । इतिहास, पुर्खाको गौरव राष्ट्र निर्माताको आदर छैन भने त्यो राष्ट्र देश त रहला तर राष्ट्र रहन सक्दैन । अनि जसले राष्ट्रवादको यो भावना आत्मसात गरेको छ त्यो राष्ट्रवादी हो ।
राष्ट्रवादको अपव्याख्या यो कालमा धेरै भएको छ । भारतलाई गाली गर्नु र चीनसंग लम्पसार पर्नुलाई राष्ट्रवाद भनेर आफुलाई राष्ट्रवादी देखाउने होड चलेको छ । राष्ट्रवाद कसैलाई गाली गर्नु र कसैसंग लम्पसार पर्नु होईन । आफ्नो मुलुकको स्वाभिमानमा चोट पुर्याउने छिमेकी वा मित्र राष्ट्रको हरेक कामको प्रतिकार राष्ट्रवादीको स्वभाविक कर्तव्य हो । कुनै मुलुकको कुनै कुराको प्रतिकार वा समर्थनको आधार त्यो मुलुकलाई गाली गर्नु वा त्यससंग लम्पसार पर्नुमा छैन । केवल त्यो कुराले मुलुकको स्वाभिमानमा कस्तो असर गरेको छ त्यो अनुसार व्यवहार गर्नुमा छ ।
अहिले आफुलाई राष्ट्रवादी भनेर तुलना गर्न राजा महेन्द्रको नाम प्रयोग गरिंदैछ । अर्थात विगतमा राष्ट्रवाद र राष्ट्रवादीलाई गाली गर्ने, भरसक शव्द नै उच्चारण गर्न धक मान्नेहरु राष्ट्रवादको नमुना राजा महेन्द्रमा देख्दा रहेछन् । अनि राष्ट्रवादी देखिनुको महत्व पनि बुझ्दै रहेछन् । महेन्द्र राजमार्गबाट महेन्द्र नाम नै बहिस्कार गरे, यतिमात्र हैन नेपालका राष्ट्र निर्माताको आदर गर्नु त कता हो कता उनलाई आतातायी लुटेरा भन्नेहरुसँग कुम जोडेका छन । शाही शव्दसँगै वैर छ । राजा महेन्द्र आलोचनाको तारो थिए । राजा ज्ञानेन्द्रलाई दोषरोपण गर्न राजा वीरेन्द्र जस्ता राजा भएको भए राम्रो हुन्थ्यो भन्छन् । तर उनै राजा वीरेन्द्रको शालिक रातारात चोरेर लुकाउँछन् ।
यस आलेखमा सहयात्रा आव्हान गरिएका राष्ट्रवादीहरु यस्ता मौसमी राष्ट्रवादी हैनन् । जो जहाँ भए पनि, खुल्ला रुपले बोल्न नसके पनि “स्वाभिमानी हिन्दू अधिराज्य नेपाल”को सपना बोकेर बसेको छ उनीहरुलाई आव्हान हो । जो यो सपना बेकेर बसेको छ त्यसले विगत लामो समयदेखि आफुलाई एक्लै सम्झेको छ । आफ्नो सामुन्ने भएकाहरु अधिकांश सबै जस्तो यो सपना बोक्ने भए पनि एक अर्कासंग खुल्न नसक्दा सबैले आफु एक्लै सम्झेका छन् । यदी आपसमा खुल्न सकेका भए सबैजसो जमघटमा वहुमत हुने सपना अल्पमतमा जस्तो देखा परेको छ ।
बारम्बार “स्वाभिमानी हिन्दू अधिराज्य नेपाल” भनेर कुनै संगठन सामुन्ने आउने गर्दछ । कुनै साधु वा धार्मिक स्वामी सामुन्ने आउँछ । अब त आफ्नो सपना बोकेको कोही आयो भनेर जनता त्यसको पछि लाग्छ । तर जब त्यसको नेतृत्व गर्नेको स्वास्र्थ पुरा गर्न समर्थकहरुको आस्था र विश्वासको लिलामी हुन्छ जनता थप निराश हुन्छ । एक संगठनमा जोड्ने प्रयत्नमा मान्यताक्रमले भाँजो हाल्छ । यसको परिणाम हरेक ५, १० व्यक्तिको समुह बनाएर अलग संगठन गर्दछन । यस्ता संगठनको प्रमुख काम नै यसै प्रकृतिका अन्य संगठनको खोईरो खन्नु हो । लामो विगतको अनुभव हो राष्ट्रवादीको एक संगठन असंभव कुरा हो ।
यदी एक संगठन भै हाल्यो भने पनि त्यो हानीकारक हुन्छ भन्ने कुरा राप्रपा नेपालको नेतृत्वले देखाई सकेको छ । यसैले एक संगठन बनाउने प्रयत्नमा समय, साधन, श्रोत खर्च गर्नु बेकार छ । बरु यसको स्थानमा आफु बीचका हजारौ मतभेद, फरक सोचलाई पछि उठाउने गरेर थाँती राखेर “स्वाभिमनी हिन्दू अधिराज्य नेपाल” सम्म सहकार्य वा सहयात्रा गर्नु वर्तमानको माग हो । यो नै राष्ट्रवादी जोडिने एक मात्र विकल्प हो । जसरी एक बसमा विभिन्न गन्तव्यका यात्रुहरु साझा गन्तव्यसम्म सहयात्रा गर्दछन् त्यसै गरेर साझा लक्षसम्म साथ लाग्नु नै सहकार्यको कार्यसुची हुन्छ ।
जसरी उदाहरण दिईएका बसका यात्रुहरु सामुहिक र एकल निर्णय गरेर यात्रा तय गर्दछन त्यसै गरेर यो सहयात्रामा पनि काम गरिनुपर्दछ । लक्ष्य प्राप्ती तर्फको कदम एकल भए पनि सामुहिक भए पनि साथ दिने काम गरिनु पर्दछ । एक अर्काको आलोचना वा विरोध लक्ष्यप्राप्ति पछि गर्न सकिन्छ, लक्ष्य प्राप्ति पछि सहयात्री बीच नै द्वन्द पनि हुनसक्छ । तर यस्तो कुरा लक्ष्य प्राप्तिसम्म निषेध हुनु पर्दछ । संगठन नभएर अभियानको रुपमा सहयात्रा भएकोले वरिष्ट र कनिष्टको विवाद हुने स्थान नै रहन्न । अआफ्नो संगठन समुह वा वर्चश्व जस्ताकोतस्तै राखेर केवल मिल्ने कुरासम्म मात्र एक अर्काको साथ लाग्ने हो । सहयोग प्राप्त गर्ने वा दिने हो । “स्वाभिमानी हिन्दू अधिराज्य नेपाल”को सपना बोक्ने सबैलाई एक अर्कासंग परिचय गराउने अभियानको खाँचो छ संगठनको हैन ।
विराटनगर-१
२०७५ जेठ २४ गते क्राइमचेक साप्ताहिकमा प्रकाशित
