केही महिनायता चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ सार्वजनिक कार्यक्रमहरूमा कमै देखिएका छन्। यसले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूमा विभिन्न अड्कलबाजी र विश्लेषणहरूलाई जन्म दिएको छ। उनको स्वास्थ्य अवस्था, शक्ति सञ्चयको रणनीति, वा पूर्व राष्ट्रपति हु जिन्ताओसँगको बदलाको भावना लगायतका कोणबाट यसलाई हेरिएको छ। विशेषगरी, अन्तर्राष्ट्रिय ब्रिक्स सम्मेलनमा समेत उनको अनुपस्थिति धेरैको चासोको विषय बनेको छ। चीनको सत्ता हस्तान्तरण र शक्ति समीकरणको इतिहासलाई हेर्दा यी सबै अड्कलबाजीहरूको केही आधार देखिन्छ।
सार्वजनिक अनुपस्थितिका कारणहरू:
सी जिनपिङको सार्वजनिक अनुपस्थितिलाई लिएर विभिन्न अनुमानहरू गरिएका छन्:
* स्वास्थ्य समस्या: केही विश्लेषकहरूले सी जिनपिङको स्वास्थ्यमा गम्भीर समस्या आएको हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्। यद्यपि, चिनियाँ सरकारले यस विषयमा कुनै आधिकारिक जानकारी दिएको छैन, जसले गर्दा अनुमानहरू थप बलियो बनेका छन्।

* शक्ति सञ्चय वा पुनर्संरचना: अर्को सम्भावना भनेको सीले पार्टी भित्रको शक्तिलाई थप सुदृढ गर्नका लागि केही समय सार्वजनिक वृत्तबाट टाढा रहेको हुन सक्छ। चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (CCP) भित्र शक्ति संघर्ष असामान्य होइन र यस्ता समयमा नेताहरूले आफ्नो रणनीतिलाई पुनर्संरचना गर्नका लागि समय लिने गर्छन्।

* हु जिन्ताओसँगको सम्बन्ध: गत अक्टोबर २०२२ मा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको २०औँ राष्ट्रिय महाधिवेशनमा पूर्व राष्ट्रपति हु जिन्ताओलाई जबरजस्ती बाहिर निकालिएको घटनाले विश्वभर ठूलो चर्चा पाएको थियो। यस घटनालाई सीले हु प्रति लिएको बदलाको रूपमा व्याख्या गरिएको थियो। केही विश्लेषकहरूले सीको अनुपस्थितिलाई यो घटनासँग जोडेर हेरेका छन्, जहाँ हु जिन्ताओ पक्षधरहरूले बदला लिने प्रयास गरिरहेको वा सी माथि दबाब सिर्जना भइरहेको अनुमान गरिएको छ। यद्यपि, यसको ठोस प्रमाण भने छैन।

ब्रिक्स सम्मेलनमा अनुपस्थिति र यसको अर्थ
२०२४ को ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा सी जिनपिङको प्रत्यक्ष सहभागिता नभएको कुराले धेरैको ध्यान तानेको थियो। सामान्यतया, चीनका सर्वोच्च नेताले यस्ता महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा आफ्नो उपस्थिति जनाउँछन्। उनको अनुपस्थितिले चीनको विदेश नीतिमा आन्तरिक कारणले केही परिवर्तन आएको वा सी आफैँ कुनै आन्तरिक कारणले व्यस्त रहेको संकेत गर्छ। ब्रिक्स चीनका लागि भू-राजनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मञ्च हो, र यस्तो महत्त्वपूर्ण सम्मेलनमा सर्वोच्च नेताको अनुपस्थिति सामान्य मानिँदैन। यसले सीको स्वास्थ्य वा आन्तरिक शक्ति संघर्षको सम्भावनालाई थप बल पुर्याउँछ।

चिनियाँ सत्तामा नेतृत्व परिवर्तनको इतिहास र शैली
चीनको कम्युनिष्ट शासन प्रणालीमा सर्वोच्च नेतालाई हटाउने प्रक्रिया अन्य लोकतान्त्रिक प्रणालीभन्दा फरक छ। यहाँ सामान्यतया कुनै नेतालाई जेल हाल्ने वा जनताको सामुन्ने कारबाही गर्ने गरिँदैन। यसको पछाडि मुख्य कारण जनतामा विद्रोहको भावना नआओस् र पार्टीको छवि नबिग्रियोस् भन्ने हुन्छ। बरु, शक्ति हस्तान्तरण वा नेतृत्व परिवर्तनको प्रक्रिया सूक्ष्म र पर्दा पछाडिबाट हुने गर्छ।

ऐतिहासिक उदाहरण: माओत्सेतुङको शक्ति सञ्चय र त्यसपछिका घटनाहरू
माओत्सेतुङ स्वयं पनि शक्ति सञ्चय र व्यवस्थापनमा माहिर थिए। सांस्कृतिक क्रान्तिको समयमा उनले आफ्ना प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई पाखा लगाउन विभिन्न रणनीति अपनाएका थिए। उनको मृत्युपछि पनि देङ सियाओपिङले शक्ति हातमा लिएका थिए। देङले तत्कालै माओको विरासतलाई पूर्ण रूपमा मेटाएनन्, बरु “समाजवादको चिनियाँ विशेषता” को अवधारणा ल्याएर बिस्तारै आफ्नो प्रभाव विस्तार गरे।

कसरी हुन्छ नेतृत्व परिवर्तन?

चीनमा सर्वोच्च नेतालाई विस्थापित गर्नुपर्दा प्रायः निम्न रणनीतिहरू अपनाइन्छ:
* प्रमुख विश्वासपात्रहरूको सफाया वा पदच्युत: सर्वोच्च नेतालाई प्रत्यक्ष कारबाही गर्नुको सट्टा उनका नजिकका र विश्वासपात्र अधिकारीहरूलाई विभिन्न आरोपमा पदच्युत गरिन्छ वा कारबाही गरिन्छ। यसले सर्वोच्च नेताको शक्तिलाई कमजोर बनाउँछ र उनलाई एक्ल्याउन मद्दत गर्छ। उदाहरणका लागि, भ्रष्टाचार विरोधी अभियानको नाममा सी जिनपिङले धेरै उच्च पदस्थ अधिकारीहरूलाई कारबाही गरेका छन्, जसलाई आफ्नो शक्ति सुदृढ गर्ने रणनीतिको रूपमा पनि हेरिएको छ।
* सूक्ष्म रूपले शक्ति नियन्त्रण: सर्वोच्च नेताको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेका प्रमुख निकायहरू, सेना, गुप्तचर एजेन्सीहरू, र पार्टीका महत्त्वपूर्ण समितिहरूमा आफ्ना मान्छेहरूलाई नियुक्त गरिन्छ। यसले सर्वोच्च नेताको निर्णय प्रक्रिया र कार्यान्वयनमा प्रभाव पार्न सुरु गर्छ।
* पर्दा पछाडि राखिने: एक पटक सर्वोच्च नेताको शक्ति कमजोर भइसकेपछि, उनलाई सार्वजनिक वृत्तबाट बिस्तारै टाढा राखिन्छ। उनी अझै पनि पदमा रहे पनि उनको वास्तविक शक्ति कम हुन्छ र प्रमुख निर्णयहरू अन्य शक्ति केन्द्रहरूबाट हुन थाल्छन्। यसरी, उनलाई “पर्दा पछाडि” राखिन्छ र बिस्तारै उनको प्रभाव समाप्त गरिन्छ।

हु जिन्ताओ घटना र यसको सन्देश
हु जिन्ताओलाई २०औँ पार्टी कंग्रेसबाट बाहिर निकालिएको घटनाले चिनियाँ सत्तामा सी जिनपिङको पकड कति बलियो छ भन्ने देखाउँछ। यो घटनाले पार्टी भित्र कुनै पनि असहमतिलाई सहन गरिने छैन भन्ने स्पष्ट सन्देश दिएको थियो। यद्यपि, यसले सीका विरोधीहरूलाई थप एकताबद्ध हुन उत्प्रेरित गरेको हुन सक्ने सम्भावनालाई पनि नकार्न सकिँदैन।

हालको अवस्था र भविष्यको सम्भावना-
सी जिनपिङको हालको अनुपस्थिति विभिन्न कारणले भएको हुन सक्छ। उनको स्वास्थ्य अवस्था, आन्तरिक शक्ति समीकरणमा आएको परिवर्तन, वा अन्य कुनै रणनीतिक चाल यसको पछाडि हुन सक्छ। चीनको अपारदर्शी राजनीतिक प्रणालीका कारण यस्ता घटनाहरूको यथार्थ विवरण पाउन गाह्रो हुन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले विभिन्न कोणबाट विश्लेषण गरिरहेका छन्, तर ठोस प्रमाणको अभावमा यी सबै अनुमान मात्र हुन्। यद्यपि, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको इतिहास र शक्ति हस्तान्तरणको शैलीलाई हेर्दा, सीको अनुपस्थितिलाई सामान्य रूपमा लिन सकिँदैन। यदि उनको अनुपस्थिति लामो समयसम्म रह्यो भने यसले चीनको आन्तरिक राजनीति र विदेश नीतिमा दूरगामी प्रभाव पार्न सक्छ।