– सन्तोष मिश्र
६५ वर्ष अघि निर्माण शुरु भएको त्रिभुवन राजपथ भारतको रक्सौल र नेपालको राजधानी काठमाण्डौ जेड्ने पहिलो र पुरानो सडक हो । वीरगंजको हालको मेनरोडमा पहिले रेलवे लिक थियो । रेलवे लिक अन्यत्र सारेर सडक कायम गरेपछि वीरगंज बजारको विस्तार भएको हो । सडकको दुबै किनारमा घर टहरा निर्माण भई व्यापार व्यवसाय शुरु भएको हो ।
व्यापारिक मार्ग विस्तार योजनाले पथलैया–वीरगंज–रक्सौल सडक खण्ड फराकिलो पार्दैछ । २०३४ साल असार २० गते सरकारले जारी गरेको परिपत्र अनुसार हालको सडकको मध्यविन्दूबाट दुबै तर्फ २५/२५ मिटर फराकिलो पारिने छ । सडकको जग अतिक्रमण गरी, निर्धारित मापदण्ड विपरित निर्माण गरिएका सबै घर–टहरा मुआब्जा र क्षतिपूर्ति बिना नै भत्काउने अधिकार सरकारसँग छ । वातावरणीय अध्ययन र डिपिआर तयार गरी व्यापारीक मार्ग विस्तार योजना सडक फराकिलो पार्न दुबै तर्फ २५/२५ मिटरका भौतिक संरचना भत्काएर सडक निर्माण कार्ययमा जोडतोडले जुटेको छ ।
निर्माणको ठेक्का लिएका ठेकेदारहरूको लापरवाहीका कारण निर्माण कार्यमा केही ढिलाइ भएको सो योजनाले जनाएको छ । भारतको रक्सौलबाट शुरु भएको त्रिभुवन राजपथ चीनको व्यापारिक नाका धुन्चे नुवाकोटको रसुवागढी र सिन्धुपालचोकको तातोपानी–खासासम्म जोडिएको छ । माष्टर प्लान अन्तर्गत नेपालभरीकै सडक योजना मध्ये नमूना सडक बन्ने छ । पथलैया–रक्सौल सडक नेपाल–भारत मितेरी पूला सिर्सिया नदिमाथि ५० मिटर चौडाईको सिग्नेचर ब्रिज सार्क देशकै पहिलो नमूना पुल बन्ने छ । रक्सौल बोर्डरदेखि पथलैया सम्मको सडक पूरै हरियाली हुनेछ । मानिसहरूलाई सडक काट्ने सुविधाकालागि आवश्यक सबै स्थानमा ‘ओभर हेडव्रिज’ निर्माण हुनेछन् । सडकका विभिन्न स्थानमा व्यवस्थित सवारी पार्किङ निर्माण हुनेछ । पथलैया–रक्सौल बोर्डरसम्म २६.४४ किमिमा ६ लेनको सडक र ५ मिटरको फुटपाथ रहने छ ।
वर्षातको समयमा एकथोपा पानी पनि नजम्ने गरी सलल पानी बग्ने ढल निकास रहने छ । यो सडक खण्ड निर्माण भएपछि युरोप शहरको मापदण्डमा आधारित दक्षिण एसियाकै नमूना सडक हुनेछ । सडकको निर्माण कार्य सम्पन्न भएपछि १० टन प्रति एक्सल भन्दा बढी लोड भएका हेभी गाडीहरु छिर्नै नदिने कडा नीति बनाएर सडकको अवस्था छिट्टै बिग्रिन दिइने छैन ।
सडकको बीच भागमा मानिस र गाइवस्तु जताततै जान नै पाउँदैनन् । डिजाइन, इष्टिमेट अनुसार सडकको दुबै तर्फ २५/२५ मिटर अनिवार्य छ । ग्रिन वेल्ट, मिडियम, फोहोर मैलाको उचित व्यवस्थापनले गर्दा यो सडक वीरगंज महानगरको सौन्दर्यता र आकर्षणको प्रतीक बन्ने छ ।
विदेशी ऋण र अनुदानबाट होइन नेपाल सरकारको आफ्नै बजेट करिब ७ अर्बको लागतमा निर्माणाधीन पथलैया–रक्सौल सडक समृद्ध तराइ–मधेशको नारा दिनेहरूकालागि अहिलेसम्मकै नमूना सडक निर्माणले गर्व र गौरवको विषय बन्ने छ ।
सडक फराकिलो पार्ने क्रममा सडक मापदण्ड विपरित सडकको जग्गा अतिक्रमण गरि बनाइएका सबै टहरा धमाधम भत्काइंदै छन् । व्यक्तिहरू आफैंले नभत्काए डोजर लगाएर भत्काइंदै छ । घण्टाघरदेखि वीरगंज भन्सारसम्म सडक अतिक्रमण गरी बनाइएका भौतिक संरचना भत्काउनमा विवाद उत्पन्न भएको छ । वैकल्पिक सडकहरू भएकाले वीरगंज महानगरपालिकाको मेन रोडको घर भत्काउनै हुँदैन, भत्काउने भए १५/१५ मिटर भन्दा बढी भत्काउन जरुरत नरहेको, वीरगंज बजारको मौलिकता र अस्तित्व नै नष्ट गर्न खोज्नु राम्रो होइन, घर भत्काउन अघि मुआब्जा दिनु पर्दछ आदि इत्यादी तर्क, कुतर्क, चर्चा, परिचर्चा चलिरहेको छ ।
सडक मापदण्ड विपरित बनाइएका भौतिक संरचनाहरू भत्काउन थालिएपछि सम्बन्धित व्यक्ति, सरोकारवालाहरू, छटपटिएर विभिन्न पार्टीका नेता र मन्त्रीहरुलाई निर्माण कार्य स्थगित गराउन चलखेल गरिरहेका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय सीमासँग जोडिएको पथलैया–रक्सौल व्यापारिक मार्ग पुरानो त्रिभुवन राजपथलाई सडक मापदण्ड अनुसार फराकिलो पार्दा वीरगंजको अस्तित्व समाप्त हुने होइन, वीरगंज महानगरलाई अत्याधुनिक शहर निर्माण गर्न ठूलो मद्दत मिल्दछ । नेपालको जेठो सडक फराकिलो भए वीरगंज महानगरको आकर्षण र सौन्दर्यता बढ्दछ । आधुनिक शहरको पहिचान कायम हुन्छ । यथास्थितिमा नै वीरगंज शहरलाई राख्ने हो भने केही भन्नु छैन । आधुनक शहर, सुन्दर शहर निर्माण गर्ने हो भने आएको अवसरलाई कसैले पनि अवरुद्ध पार्नु हुँदैन । यसलाई वुद्धिमानी पनि मानिंदैन । पुराना थोत्रा संरचना नभत्काएसम्म नयाँ आधुनिक भौतिक संरचना निर्माण गर्न सकिंदैन । विकास गर्ने सिलसिलामा केही विनाश हुन्छ नै ।
विकास र परिवर्तनको अर्थ नै दिगो विकास, आधुनिक विकास, व्यवस्थित विकास हो । दिगो, आधुनिकता, व्यवस्थित र सौन्दर्यतालाई आधार मानेर सबै आकर्षित हुने वीरगंज मेनरोड निर्माण हुन लाग्दा विरोध हुनु, व्यवधान खडा गर्नु, विकासात्मक अपराध हो । वीरगंजको मेनरोड फराकिलो पार्नु अनिवार्य आश्वयकता र वाञ्छनीय कार्य हो । यसको विकल्प खोज्नु भनेको वीरगंजलाई पुरानै अवस्थामा राख्न, विवस बनाउनु हो । विकास निर्माणमा प्राथमिकता दिनु पर्दछ । आर्थिक विकासको मेरुदण्ड बन्न सक्दछ सडक निर्माण आफूलाई जनताको प्रतिनिधि, नेता भनेर चिनाउनेहरूले एउटै दृष्टिकोण, सकारात्मक विकासको धारणा र सोही अनुरुपको व्यवहार प्रस्तुत गर्नु पर्दछ । दोहरो मापदण्ड, दोहरो चरित्र, दहिच्यूरे प्रवृत्तिलाई राम्रो मान्न सकिंदैन ।
असल नेता र जनप्रतिनिधिले छेपारोले रंग फेरे झैं बोली र व्यवहार फेर्दैन । जनप्रेमी, विकास प्रेमी, न्याय प्रेमी जन प्रतिनिधिले सदा सर्वदा विकास निर्माणकालागि आवश्यक पर्ने वातावरण निर्माण गर्न भरमगदूर प्रयास गर्दछ । वीरगंजको मेनरोड फराकिलो हुनु पर्दछ । भन्ने र लेख्नेहरू कसैप्रति पूर्वाग्रही छैनन् । सूसुचित गर्ने काम पत्रपत्रिका प्रेस मिडियाको हो । विवादमा फस्ने काम मिडियाको होइन । स्वच्छ जनमत कायम गर्ने काम मिडियाले गर्दछ । वीरगंज महानगरपालिकाको मेनरोड फराकिलो हुनु पर्दछ भनेर कलम चलाउनु अपराध होइन । जे वास्तविक र सत्य छ त्यही कुराको वकालत गर्छ ।
बाटो फराकिलो पार्दा कसैलाई साह्रै नै अन्याय परेको छ भने त्यसकालागि पनि लेख्छ । बाटो फराकिलो हुने नै छ भनेर संचारमाध्यमले भन्नै क्दैन । मास्टर प्लान अथार्त गुरुयोजना अन्तर्गत निर्माणाधीन पथलैया–रक्सौल सडक २५/२५ मिटर फराकिलो हुनै पर्दछ । १५/१५ मिटर फराकिलोको कुनै अर्थ छैन । दुबै साइडका बढीमा १९ मिटर लम्बाईका भौतिक संरचना भत्काइने छ । रक्सौल बजारको मेनरोड पनि फराकिलो पार्न खोजिएकोमा अदालतमा स्थानीय जनताले रीट हालेकाले सडक फराकिलो पार्ने काम हाललाई स्थागित भएको बुझिएको छ । रक्सौल बजार फराकिलो नपार्ने निर्णयले कतै वीरगंज बजारको मेनरोड भत्काउने कुरा पनि स्थगित हुने त होइन ? भन्ने आशंका पनि उब्जिएको छ ।
वीरगंजका ठूला धनाढ्य, पहुँचवाल उद्योगपति, व्यापारीको घर, पसल मेनरोडमा रहेका घरहरू भत्काउन नदिन साम, दाम, दण्ड, भेद, अपनाइरहेकाले अब पनि मेनरोडका घरहरू भत्कन सक्छन् । वैकल्पिक सडकहरू भएकाले किन भत्काउने जस्ता प्रश्न, द्विविधा र शंका पनि उब्जिएका छन् । केही राजनीतिक दलका नेताहरूले पनि सडक फराकिलो हुन नदिने गरी उद्योगपति, व्यापारीको पक्षपोषण गरीरहेका छन् । यथास्थितिमा नै रहने, परिवर्तन, विकास, निर्माण नचाहनोहरूकालागि केही भन्नु छैन तर वहुसंख्यक वीरगंजवासी सडक फराकिलो पार्ने कुरामा सहमत छन् । यसभन्दा अघि पटक पटक सरकार र सडक विभागले मेनरोडको घर भत्काउने भनेर भत्काउन नसकेकोले सरकारको सूचनाप्रति वीरगंजवासी ढुक्क भने छैनन् ।
वीरगंज औद्योगिक एवं व्यापारिक महानगर हो । वीरगंजको विकास व्यवस्थित दिगो र योजनावद्ध छैन । वीरगंजलार्य आकर्षित र सौन्दर्यशाली नगर बनाउन सडक फराकिलो गर्न लागिएको हो । २५/२५ मिटर मेनरोड फराकिलो भए वीरगंज नगरले काँचुली नै फेर्दछ । वीरगंज मेनरोडको सडक फराकिलो हुने बित्तिकै वीरगंज महानगरको चौतर्फी विकासमा ठूलो टेवा मिल्दछ । सडक निर्माणले वीरगंजको ऐश्वर्य र रौनक बढाउँछ ।
(क्राइम चेक साप्ताहिकमा २०७६ असोज ०९ प्रकाशित)
