-एल.डि.खड्का

नेपाल, हिमालयको काखमा अवस्थित यो प्राचीन भूमिले सधैं संकट र संघर्षका घुम्तीहरू पार गर्दै आएको छ। इतिहासका पानामा राजसंस्थाको संरक्षणमा बाँचेका दिनदेखि गणतन्त्रको नाममा भत्काइएका सपनासम्मका कथा अंकित छन्। भाद्र २३ र २४ गतेको ऐतिहासिक घटनाले-जसलाई “जेनजी आन्दोलन” भनिन्छ-नेपालको राजनीतिक यात्रामा नयाँ मोड दिएको छ। भ्रष्टाचारविरुद्ध युवा पुस्ताले प्रज्वलित गरेको यो आगोले अब देशलाई कुन बाटोतर्फ धकेल्नेछ भन्ने प्रश्न आज प्रत्येक नेपालीको मनमा गुन्जिएको छ।

इतिहास साक्षी छ, नेपालजस्तो विविधतापूर्ण भूगोल र समाज भएको मुलुकमा राजसंस्था संकट टार्ने ढाल रहँदै आएको छ। राजा त्रिभुवनको दिल्ली निर्वासन होस् वा श्री ३ मोहन शमशेरको दूरदृष्टि-दुवैले राष्ट्रिय एकताको महत्व प्रमाणित गरेका थिए। काँग्रेसका संस्थापक वी.पी. कोइरालाले पनि राजसंस्थालाई अपरिहार्य मान्दै राष्ट्रिय मेलमिलापको नीतिसहित फर्किएका थिए। तर समयसँगै गणतन्त्रको नारा उचालिँदा नेताहरू व्यक्तिगत स्वार्थ र भ्रष्टाचारमा लिप्त भए। गिरिजाप्रसाद कोइरालाको अदूरदर्शी नीतिबाट सुरु भएको अधोगति शेरबहादुर देउवाको सत्ता–लोभमा झन् गहिरियो। यसरी गणतन्त्रको नाममा देशलाई खोक्रो बनाइँदै गयो।

भाद्र २३-२४ को जेनजी आन्दोलन यो अधोगतिको चरमोत्कर्ष थियो। युवाहरूको विद्रोहले केपी ओलीको सत्ता र शक्तिको अहंकारलाई चुनौती दियो। ७४ जना निर्दोष नागरिकले अनाहकमा प्राण गुमाए, तर त्यो बलिदान व्यर्थ गएन। भ्रष्टाचारमा डुबेका नेताहरूको घर र सम्पत्ति खरानी भए, जनआक्रोशको ज्वालाले उनीहरूलाई नग्न बनायो। सेनाले शीर्ष नेताहरूको ज्यान बचाए पनि, जनताले दिएको सन्देश स्पष्ट थियो-भ्रष्टाचार सह्य छैन।

यो आन्दोलन केवल विद्रोह थिएन; यो थियो राष्ट्रको सामूहिक क्रोधको विस्फोट, जसले नयाँ नेपालको जन्मद्वार खोलेको छ।

यो क्रान्तिपछि नेपालको राजनीतिक प्रणालीमा आमूल परिवर्तन अपरिहार्य देखिन्छ। गणतन्त्रको नाममा फैलिएको भ्रष्टाचारको जालो टुटिसकेपछि संवैधानिक राजतन्त्रको पुनःस्थापना सम्भावना देखिन्छ। यस्तो व्यवस्थामा कार्यकारी शक्ति प्रधानमन्त्रीसहित निर्वाचित सरकारसँग रहनेछ, तर राजसंस्था राष्ट्रिय एकताको संरक्षक बन्नेछ। विविध जाति, भाषा र संस्कृतिले भरिएको नेपाललाई यस्तै केन्द्रीय प्राधिकरण आवश्यक छ।

युवा पुस्ताले अब नयाँ राजनीतिक दल र नेतृत्व जन्माउनेछन्, जसले प्रविधि, पारदर्शिता, र वातावरणीय दिगोपनामा जोड दिनेछन्। भारत–चीनजस्ता छिमेकीहरूको दबाबलाई सन्तुलित गर्न पनि यस्तो संरचना उपयोगी हुनेछ।

भ्रष्टाचार उखेलिएपछि नेपाल आर्थिक रूपमा उज्ज्वल दिशातर्फ अघि बढ्नेछ। पर्यटन, जलविद्युत् र कृषि क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन आउनेछ। हिमालयको सुन्दरतासँगै इको-टुरिजम फस्टाउनेछ। डिजिटल युगमा युवाहरूको नेतृत्वमा स्टार्टअप संस्कृतिले रोजगारी सिर्जना गर्नेछ।

स्मार्ट फार्मिङमार्फत किसानको जीवनस्तर उकासिनेछ, काठमाडौंको सडकमा इलेक्ट्रिक सवारी दौडिनेछ। जलस्रोतको सदुपयोग गरी नेपाल ऊर्जा निर्यातकर्ता बन्न सक्छ। तर, यसका लागि शिक्षा र स्वास्थ्यमा दीर्घकालीन लगानी अनिवार्य हुनेछ।

यो क्रान्तिले सामाजिक समानता र एकताको बीज रोप्नेछ। जातीय विभेद, लैंगिक असमानता र सामन्ती संस्कारलाई अन्त्य गर्ने ऊर्जा यस आन्दोलनले दिएको छ। महिलाहरू नेतृत्व भूमिकामा अघि बढिरहेका छन्, जसले सामाजिक न्यायलाई संस्थागत बनाउनेछ।

परम्परा र आधुनिकताको सन्तुलन गर्दै नयाँ नेपाल अघि बढ्नेछ-जहाँ दशैं, तिहारजस्ता पर्वहरू राष्ट्रिय एकताको प्रतीक बन्नेछन्।

क्रान्तिपछि वातावरण संरक्षण राष्ट्रिय एजेन्डाको केन्द्रमा आउनेछ। हिमालको पग्लँदो हिउँ, चुरे विनाश र जलवायु संकटलाई सम्बोधन गर्न हरित ऊर्जा, पुनःवनरोपण र दिगो विकासमा जोड दिइनेछ। भविष्यको नेपाल हरियाली र स्वच्छ हावाको प्रतिमूर्ति बन्नेछ।

भाद्र २३-२४ को क्रान्ति केवल आक्रोशको विस्फोट थिएन; यो नयाँ युगको सुरुवात थियो। भ्रष्टाचारको अन्धकारलाई जलाउँदै उज्यालो भविष्यतर्फको बाटो खोलिएको छ। राजसंस्थाको छायाँमा स्थिरता, युवा पुस्ताको ऊर्जामा नवीनता, र जनताको एकतामा समृद्धि-यही हो नयाँ नेपालको स्वरूप।

यो सपना साकार पार्न सबै नेपालीले मिलेर योगदान गर्नुपर्छ। इतिहासका गल्तीबाट सिक्दै, वर्तमानलाई मजबुत पार्दै, नेपाल विश्व मञ्चमा गौरवसाथ उभिन सक्छ। यो क्रान्ति वास्तवमै मुक्तिको गीत हो, जसले नेपाललाई नयाँ युगको यात्रातर्फ डोर्‍याएको छ।