– सन्तोष मिश्र
आजको युगलाई विद्यार्थी, वैज्ञानिक, उद्यमी र प्राविधिकहरूको युग भनिन्छ। हामीले मानव सभ्यताको सबैभन्दा उत्कृष्ट उपलब्धिहरू देखेका छौँ। यद्यपि, नेपालजस्तो विकासोन्मुख राष्ट्रमा हामी दिन प्रतिदिन एक अजीब संघर्षको सामना गर्दैछौं। एउटा यथार्थपूर्ण प्रश्न उठेको छ: हामी आफ्ना सन्तानलाई के सिकाउँदैछौं? कतिको ध्यान प्राविधिक शिक्षामा, विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा छ र कतिको हाम्रो ध्यान केवल संप्रेषण र मनोरञ्जनमा सीमित रहन्छ?
नियन्त्रण गर्नुपर्ने यो परिपेक्ष्य केवल नेपालमा मात्र होइन, विश्वभर फैलिएको एक चुनौती हो। के हामी आफ्नो भविष्य निर्माण गर्ने शक्तिहरूलाई मद्दत गर्दैछौं, वा हामी केवल मनोरञ्जन र समयको बर्बादीमा लिप्त छौं? हामीलाई थाहा छ कि नेपालको आजको सामाजिक र राजनीतिक परिपेक्ष्यले केवल मनोरञ्जन र राजनीति जस्तो सस्तो विषयलाई प्राथमिकता दिएको छ, जबकि तेस्रो र चौथो मुलुकवासीहरू आफ्ना सन्तानलाई वैज्ञानिक र एआई युगका प्रतिस्पर्धी बनाउन अग्रसर छन्।
आधुनिकताको फन्दामा हाम्रो शिक्षा प्रणाली
नेपालमा शैक्षिक संरचना अझै परम्परागत तरिकामा आधारित छ। शिक्षामा अधिकतम ध्यान सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्त्वका विषयमा दिइन्छ, जसका परिणामस्वरूप, विज्ञान र प्रविधिमा आधारित बौद्धिक विकासको आवश्यकतालाई नकारिन्छ। यसैले, यो यथार्थ सिर्जना हुन्छ कि विद्यार्थीहरूले यथासम्भव साइंस र प्राविधिक विषयमा ध्यान दिनुको सट्टा, उनीहरू काल्पनिक र हल्का सामग्रीमा सस्तो मनोरञ्जन खोजिरहेका छन्।
तर, संसारको पछिल्लो आधिकारिक प्रवृत्ति भनेको यही हो कि विज्ञान र प्रविधिको ज्ञानको क्षेत्रमा जित नै समृद्धि र भविष्य निर्माण गर्ने मुख्य आधार हो। यसबाट तेस्रो र चौथो मुलुकवासीहरूका सन्तानहरू कसरी अघि बढिरहेका छन्, यसको तुलनामा हाम्रो अवस्था निकै कमजोर देखिन्छ।
सोशल मिडिया र हाम्रो भविष्य
अब कुरा गरौं हाम्रो सामाजिक मिडियाको बारेमा, जहाँ यस समयको युवा प्रमुख समय खर्च गर्दैछन्। फेसबुक, टिकटक, र इंस्टाग्राम जस्ता प्लेटफर्महरूमा व्यक्तित्वलाई आकर्षक र प्रभावशाली बनाउन मात्र होइन, हामी सामाजिक मापदण्डहरूलाई पनि जोखिममा पारिरहेका छौँ। जबकि ती सबै प्लेटफर्महरूले व्यापारिक र सामाजिक दृष्टिकोणबाट केही हदसम्म अवसरहरू सिर्जना गर्छन्, तिनीहरू सस्तो मनोरञ्जनको अड्डा बन्ने खतरामा पनि छन्।
यहाँबाट कति यथार्थ आन्तरिक र बाह्य कसरतका माध्यमबाट भविष्यलाई अनुकूल बनाउनका लागि हाम्रो समाज जागरूक बन्न आवश्यक छ। कुनै पनि समाजको संस्कृति र सामाजिक मापदण्डलाई दीर्घकालीन दृष्टिकोणबाट देख्न सक्नु भनेको वास्तविक विकास हो। जब हामी गला काट्ने प्रतिस्पर्धामा प्रतिस्पर्धी बनाउने प्रयास गर्छौं भने, अर्को क्षणमा यसका प्रभावहरू कुनै न कुनै रूपले हाम्रो समाजमा देखिन्छन्।
नेतृत्वको जिम्मेवारी
नेतृत्वको लागि नेताले मात्र कागज र कलमको ताकतको उपयोग गर्न सक्दैन। जनताको भविष्य निर्माणको जिम्मेवारी पनि उनीहरूकै काँधमा पर्दछ। हाम्रो नेताहरूले भने कुनै पनि निर्णय लिँदा दीर्घकालीन दृष्टिकोण राख्नुपर्ने हो। यदि यसो गरेन भने, उनीहरूको निर्णयहरूको प्रभाव मुलुकका प्रत्येक पिढीमा पार्नेछ। जब हामी नेताहरूलाई गाली गर्छौं र आफ्नो असन्तोष व्यक्त गर्छौं भने हामीले यसलाई वास्तविक र उत्पादक दिशामा मोड्न सकेका छैनौं।
जुन दिशामा हामी समाजको उत्थान गर्न चाहन्छौं, त्यहाँ एक साझा संकल्प र एकताका आधारमा अघि बढ्न आवश्यक छ। नेताहरूको भूमिकालाई पद्धति र समाजको लागि जिम्मेवारी निभाउनका लागि उनको निर्णयहरूको सही निगरानी आवश्यक छ। यो जिम्मेवारी उनीहरूले बालबालिकालाई सही शिक्षा र भविष्य निर्माणको दिशामा मार्गदर्शन गर्नुपर्ने ठाउँमा पनि पुगेको छ।
तस्बिरको दृष्य र हाम्रो पिढीको भविष्य
यो परिपेक्ष्य केवल मनोरञ्जन र सोसल मिडियामा सीमित होइन, हामीलाई वास्तविक जीवनका मुद्दाहरूका बारेमा सोंच्नका लागि पनि चुनौती ल्याउँछ। तेस्रो र चौथो मुलुकवासीहरू आजको वैज्ञानिक र एआई युगको कसरत गर्दै छन् भने हामी टिकट र फेसबुक रिल्सहरूमा केवल नचाउने नचनियाँ बन्ने सोचमा रमाइरहेका छौं।
यदि हामी चाहन्छौं भने यो सस्तो मनोरञ्जन र समयको व्यर्थ खपतलाई सचेतनामा बदल्न सक्छौं। जुन नयाँ पीढ़ी आजको अवसरसँग संघर्ष गर्दैछ, उनीहरूको जीवनका रचनात्मक मार्गलाई उजागर गर्ने जिम्मेवारी केवल हाम्रो सामाजिक संरचनामाथि पर्दछ।
हाम्रो भविष्यका लागि उत्तम निर्णयहरू:
आजको समय हामीलाई चेतनाको आवश्यकता छ। हाम्रा मुलुकमा केवल राजनीतिक दलका निर्णयहरू मात्र महत्त्वपूर्ण छैनन्, शिक्षा र सामाजिक संरचनाले पनि हाम्रो भविष्यलाई आकार दिन्छ। नेपालमा सरकार र नागरिक सँगसँगै प्रविधिको क्षेत्रमा नयाँ सम्भावनाहरू सिर्जना गर्न सक्षम हुनुपर्नेछ। विज्ञान र प्रविधिको उच्च शिक्षा र चेतनाको दिशामा युवा सन्तानलाई मार्गदर्शन गर्नु हामी सबैको कर्तव्य हो। केवल यसरी मात्र हामी एक समृद्ध र प्रतिस्पर्धी राष्ट्रको निर्माण गर्न सक्छौं।
जब हामी भविष्य निर्माणको मापदण्डलाई महत्त्व दिन्छौं, तब हामी विश्वभरका प्रतिस्पर्धी राष्ट्रहरूको पछाडि दौडिन सक्छौं। अहिले नै समयको आवश्यकता हो – एक नयाँ युगको आरम्भ गर्न, जहाँ हमी केवल मनोरञ्जन र समयको नष्ट नगर्ने विचारबाट बाहिर निस्केर वास्तविक परिवर्तनको प्रयास गर्न सक्छौं…! अस्तु।
