काठमाडौँ । राजधानी प्रवेशको प्रमुख नाका नागढुङ्गा मा पुनः चाँदी तस्करीको घटना सार्वजनिक भएको छ। चन्द्रागिरी नगरपालिका-२ स्थित चेक प्वाइन्टमा प्रहरीले करिब १२ लाख रुपैयाँ बराबरको करिब तीन किलो चाँदी बरामद गर्दै एक जनालाई पक्राउ गरेको जनाएको छ।
प्रहरीका अनुसार वीरगञ्ज बाट काठमाडौँतर्फ आउँदै गरेको यात्रुवाहक बसमा शंका लागेर जाँच गर्दा फेटा गाउँपालिका-६, बारा निवासी आसु साहको झोलाबाट चाँदीका दाना फेला परेका हुन्। प्रारम्भिक अनुसन्धानमा बरामद चाँदी गैरकानुनी रूपमा भित्र्याइएको खुलेको भन्दै प्रहरीले साहमाथि थप अनुसन्धान अघि बढाएको छ।
घटनासँगै बारा–काठमाडौँ रुट तस्करहरूको सक्रिय मार्गका रूपमा पुनः चर्चामा आएको छ। सुरक्षा स्रोतका अनुसार पर्सा जिल्ला र बारा जिल्ला का सीमावर्ती नाकाबाट भारततर्फबाट चाँदी भित्र्याएर राजधानीसम्म पुर्याउने गिरोह सक्रिय हुन सक्ने आशंका छ। पछिल्ला महिनाहरूमा भारतबाट चाँदीको अवैध आयात भइरहेको विषय पटक-पटक सार्वजनिक हुँदै आएको छ।
सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार सीमामा कडाइको दाबी भइरहे पनि तस्करी नरोकिनुले ‘सेटिङ’को आशंका स्वतः जन्माउँछ। एक पूर्व सुरक्षा अधिकारी भन्छन्, “नागढुङ्गा जस्तो उच्च निगरानी हुने नाकाबाट चाँदी बरामद हुनु सामान्य होइन। यदि संगठित गिरोह सक्रिय छ भने पक्राउ परेको व्यक्ति ‘कुरियर’ तहको मात्र हुन सक्छ।”
स्थानीय स्रोतका अनुसार चाँदी साना–साना भागमा विभाजन गरी यात्रुका झोला वा सवारी साधनका ‘हिडेन कम्पार्टमेन्ट’ प्रयोग गरेर भित्र्याइन्छ। त्यसपछि राजधानीका केही व्यवसायीमार्फत प्रशोधन गरी बजारमा पठाइने गरिएको दाबी छ। यदि यो दाबी सत्य हो भने सीमादेखि बजारसम्म फैलिएको सञ्जालबारे गहिरो अनुसन्धान अपरिहार्य देखिन्छ।
नेपालमा चाँदी आयात गर्दा भन्सार महसुल, मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) लगायत विभिन्न कर तिर्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ। अवैध आयातले राज्यलाई करोडौँ रुपैयाँ राजस्व नोक्सानी हुने अर्थविद्हरू बताउँछन्। एक भन्सार विज्ञका अनुसार, “चाँदीको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग प्रत्यक्ष जोडिएको हुन्छ। भारतमा मूल्य सस्तो हुँदा तस्करहरू सक्रिय हुन्छन्। कर नतिरी ल्याउँदा उनीहरूले बजारमा सस्तो दरमा बिक्री गर्न सक्छन्, जसले वैध व्यवसायीलाई समेत प्रत्यक्ष असर पुर्याउँछ।”
पक्राउ परेका आसु साह सानो तहका ‘कुरियर’ मात्र हुन् वा ठूलो गिरोहसँग आबद्ध छन् भन्ने विषय अनुसन्धानको केन्द्रमा छ। प्रहरीले स्रोत, गन्तव्य र संलग्न अन्य व्यक्तिको पहिचानका लागि थप अनुसन्धान भइरहेको जनाएको छ। तर विगतका घटनाहरूले देखाएको प्रवृत्तिअनुसार सीमामा साना व्यक्ति पक्राउ पर्ने तर मुख्य योजनाकार वा लगानीकर्ता कानुनी दायराभन्दा बाहिर रहने अवस्था दोहोरिने जोखिम पनि उत्तिकै छ।
राजधानी प्रवेशको संवेदनशील नाका नागढुङ्गाबाटै चाँदी बरामद हुनु सुरक्षा संयन्त्र सक्रिय रहेको संकेत मानिए पनि त्यसअघि सीमाबाटै किन नियन्त्रण हुन सकेन भन्ने प्रश्न गम्भीर रूपमा उठेको छ। सीमामा तैनाथ सुरक्षा निकायबीच समन्वय, आन्तरिक निगरानी र ‘इन्टेलिजेन्स–बेस्ड’ अनुगमन सुदृढ नगरेसम्म संगठित तस्करी नियन्त्रण कठिन हुने सुरक्षा विज्ञहरूको निष्कर्ष छ।
नागढुङ्गामा १२ लाख बराबरको चाँदी बरामद हुनु सामान्य घटना जस्तो देखिए पनि यसले सीमादेखि राजधानीसम्म फैलिएको सम्भावित सञ्जालतर्फ संकेत गरेको विश्लेषण गरिएको छ। अब यो घटना केवल एक ‘केस’ मात्र हो वा ठूलो तस्करी सञ्जालको सतहमा देखिएको सानो पाटो हो भन्ने प्रश्नको उत्तर निष्पक्ष, गहिरो र दायरा नछोड्ने अनुसन्धानले मात्रै दिनेछ।
