२८ साउन, काठमाडौं । दैलेखमा पेट्रोलियम अन्वेषण अन्तर्गत ‘ड्रिलिङ’ गर्ने काम १ हजार ३ सय ४० मिटर गहिराइसम्म पुगेको छ ।
खानी तथा भूगर्भ विभागका महानिर्देशक रामप्रसाद घिमिरेका अनुसार आइतबारसम्मको आँकडामा त्यति गहिराइसम्म ड्रिलिङ गरिएको जानकारी आयोजनाले गराएको छ ।
यो आयोजनामा ४ हजारदेखि ४ हजार ५ सय मिटरसम्म गहिराइ ड्रिलिङ गरी अन्वेषणको काम हुनेछ । त्यसपछि यस स्थानमा पेट्रोलियम पदार्थको भण्डार कति छ र त्यसको उत्खनन सम्भावनाबारे अध्ययन गरिने छ ।
सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ भित्रै पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषणको काम सक्ने लक्ष्य राखेको छ । गत आव २०८०/८१ को नीति तथा कार्यक्रममा यस्तो घोषणा गरिएको छ ।
दैलेखमा चिनियाँ सरकारको सहयोगमा पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषणको काम सुरु भएको हो । दैलेखको भैरवी गाउँपालिकामा अन्वेषण साइट छनोट भएको छ ।
चैत २०७२ मा नेपाल र चीनबीच पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषण तथा उत्खननमा सहकार्य गर्ने सहमति भएको थियो । माघ २०७५ मा चीनलाई नेपालका दुई क्षेत्रमा पेट्रोलियम तथा ग्यास खानीबारे विस्तृत अन्वेषण गर्न दिने सम्बन्धी परियोजना स्वीकृत भएको थियो ।
सहमति अनुसार २०७६ फागुनमा खानी तथा भूगर्भ विभाग र चिनियाँ सरकारको जियोलोजिकल सर्भे कम्पनीबीच दैलेखमा रहेको पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषण तथा उत्खनन गर्न २ अर्ब ४० करोड आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा सम्झौता भएको थियो ।
यस समझदारी कार्यान्वयन गर्न चीन र नेपालले संयुक्त कार्ययोजना बनाएका थिए । पहिलो चरण (१० महिना) मा चीनको विज्ञ टोलीले दैलेख क्षेत्रमा भौगर्भिक तथा पेट्रोलियम सर्भेसहित दैलेखमा ड्रिलिङ साइट पहिचानको काम गर्ने समझदारी भएको थियो । दोस्रो चरणमा ड्रिल गर्ने र तेस्रो चरणमा सर्भे प्रतिवेदन बुझाउने सहमति भएको थियो ।
कोभिड महामारीका कारण सम्झौता अनुसार काम अगाडि बढ्न सकेन । पछिल्लो समय कामले गति लिएको हो । अहिले वर्षायामका केही दिन काम रोकिए पनि धमाधम काम भइरहेको महानिर्देशक घिमिरेले जानकारी दिए ।
चिनियाँ सरकारसँग ‘जीटूजी’ सम्झौता अनुसार अगाडि बढेको आयोजना नेपाली अर्थतन्त्रकै लागि कोसेढुंगो सावित हुने अपेक्षा छ ।
यसअघि चीनले असोज २०७९ मै पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषणका लागि ड्रिलिङ गर्ने स्थान छनोट गरेको थियो । चीनबाट आएको प्राविधिक टोलीले त्यसबेला ड्रिलिङका लागि १५ मिटरसम्म लामा फलामे पाइप कन्टेनर मार्फत साइटमा लैजानुपर्ने बताएको थियो ।
सोही अनुसार चीनबाट भारत हुँदै नेपालगञ्ज नाकाबाट ड्रिलिङ उपकरण दैलेख लगिएको छ । चीनले स्थान छनोट भइसकेपछि ती स्थानको जग्गा अधिग्रहण गरी सरकारले मुआब्जा दिएको हो ।
पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषण अन्तर्गत ड्रिलको काम सम्पन्न भइसकेपछि दैलेखका यी क्षेत्रमा पेट्रोलियम खानीको अवस्था र व्यावसायिक उत्खनन सम्भावना टुंगो लाग्ने छ ।
अहिलेसम्म गरिएका अध्ययनले यो क्षेत्रमा पेट्रोलियम पदार्थ उत्खनन सम्भावना रहेको देखिएको छ । दैलेखका नाभिस्थान, श्रीस्थान, पादुका लगायत क्षेत्र आधार मानेर ४ सय वर्गकिलोमिटर क्षेत्रलाई समेट्ने गरी सर्वेक्षण भइसकेको छ ।
पहिलो चरणको सर्वेक्षणले सकारात्मक नतिजा दिएसँगै दोस्रो चरणमा ड्रिल नै गरेर अन्वेषण गर्न लागिएको हो । कात्तिक २०७६ मा तत्कालीन उद्योगमन्त्री मात्रिका यादवले दैलेख नाभिस्थानमा पेट्रोलियम पदार्थ अन्वेषण उद्घाटन गरेका थिए । यो आयोजनामा साइट क्लियरेन्स र स्थानीय तयारी बाहेक खर्च चीनले बेहोरिरहेको छ ।
